Rozige Maanvissen door mijn lens
Afgelopen najaar mocht ik de première van Rozige Maanvissen fotograferen in theater De Winsinghhof in Roden. Rozige Maanvissen, ook wel beschreven als een muzikale reis door een poëtisch rouwproces en gebaseerd op de gelijknamige dichtbundel van Sytse Jansma, laat zich niet vangen in één discipline: het is een theatervoorstelling die balanceert tussen poëzie en muziek, tussen verstilling en ritme. Woorden worden klank, muziek wordt beeld, en alles beweegt in een eigen, zachte logica. En voor mij als documentaire fotograaf is het fotograferen van zo’n voorstelling niet alleen registreren, maar een vorm van meebewegen — luisteren met mijn ogen.
De vriendin van dichter Sytse Jansma kreeg op tweeëndertigjarige leeftijd een hersenbloeding en stierf onverwachts. Jansma besloot om zijn rouwproces vast te leggen in een duchtbundel om haar dicht bij zich te houden. In een roesreis van gedichten volgt hij zijn geliefde vanaf haar overlijden, in dagboekverzen, erotische herinneringen, brieven en hiernamaalsvariaties. Rozige maanvissen is een aangrijpende zoektocht naar troost, acceptatie en het leven. De dichtbundel Rozige Maanvissen is bekroond met de C. Buddingh'-prijs 2024! De theatervoorstelling is een samenwerking met de muzikanten van Noorderwind Muziekproducties.
Bij theatervoorstellingen zoals Rozige Maanvissen, maar ook bij concerten en andere live-optredens gebeurt alles in het moment. De kracht zit in timing: een ademhaling tussen twee zinnen, een hand die net iets langer blijft hangen in het licht, een muzikale noot die zichtbaar wordt in een lichaamshouding. Fotografie kan dat ene ogenblik isoleren en het tegelijk groter maken.
Waar het publiek de voorstelling beleeft in tijd, kan fotografie haar terugbrengen tot een beeld dat blijft. Natuurlijk niet als vervanging van de live-ervaring, maar als herinnering, echo of uitnodiging om opnieuw te kijken.
Rozige Maanvissen vraagt om aandachtig kijken. Poëzie laat zich niet schreeuwerig vastleggen (soms wel, maar dan ook letterlijk), muziek is ongrijpbaar, en juist daarom is het zo interessant om ze te fotograferen. Het gaat niet om actie, maar om sfeer, spanning en subtiliteit. Als fotograaf zoek ik naar beelden die niet letterlijk uitleggen wat er gebeurt, maar die iets van de onderliggende toon proberen te vangen. Het zachte licht, de concentratie op gezichten, de wisselwerking tussen muzikanten.
Het fotograferen van concerten en theatervoorstellingen heeft meerdere lagen van waarde:
Documentatie: Voor makers is beeldmateriaal essentieel. Het toont hun werk zoals het daadwerkelijk bestaat: live, kwetsbaar en in interactie met publiek en ruimte.
Zichtbaarheid: Goede fotografie helpt een voorstelling verder te leven — op websites, in publicaties, bij toekomstige samenwerkingen.
Interpretatie: Elke fotograaf brengt een eigen blik mee. Dat maakt fotografie geen neutrale registratie, maar een creatieve dialoog.
Toegankelijkheid: Beelden kunnen mensen bereiken die de voorstelling (nog) niet hebben gezien en nieuwsgierig maken naar het verhaal, de sfeer en de makers.
Het is daarom ook zo mooi dat de beelden van Rozige Maanvissen op zoveel plekken (o.a. websites theaters) te zien zijn.
Als documentaire fotograaf werk ik onopvallend. Zeker bij een voorstelling als Rozige Maanvissen is respect voor de concentratie van performers én van het publiek essentieel. Geen flits, geen onderbreking — alleen observeren, anticiperen en vertrouwen dat ik het juiste moment weet te vangen. Juist in die stilte ontstaat ruimte om iets echts vast te leggen. Niet het grote gebaar, maar de kleine verschuivingen die samen de kern van de voorstelling vormen.
Wanneer de laatste noot is gespeeld en het applaus wegsterft, blijft de voorstelling bestaan in herinneringen — en in beelden. Goede theater- en concertfotografie is geen eindpunt, maar een verlenging van het werk. Het nodigt uit om opnieuw te voelen wat er was, of om het voor het eerst te ontdekken.
Rozige Maanvissen fotograferen betekende voor mij: luisteren naar poëzie met mijn camera, en proberen recht te doen aan een wereld die zich maar even liet zien. Dat is de magie van het fotograferen van live kunst — tijdelijk, maar niet vluchtig.
